Tło historyczne
Wybierz obiekt:

Szlak Obiektów Dziedzictwa Techniki Przemysłowej – tło historyczne

W średniowieczu Dolny Śląsk był, dzięki intensywnej akcji kolonizacyjnej, powszechnemu wprowadzaniu nowych rozwiązań prawnych i organizacyjnych, najlepiej rozwiniętą gospodarczo dzielnicą państwa Piastów. Rozwinęło się tu wówczas górnictwo i związane z nim hutnictwo złota, rud srebra i ołowiu, miedzi i żelaza. Rozwijała się także produkcja szkła. Oczywiście powszechna była rzemieślnicza produkcja tkanin i sukna, ceramiki, wyrobów skórzanych, wytwarzanie żywności (a więc m.in. młynarstwo, browarnictwo i gorzelnictwo) i materiałów budowlanych. W działalności tej chętnie wykorzystywano do napędu siłę wody, w tym celu piętrzono rzeki, przekopywano młynówki, budowano koła wodne. Produkowano też proch strzelniczy, z późnego średniowiecza pochodzą pierwsze informacje o wykorzystywaniu węgla kamiennego. W XVI w., który dla Śląska był okresem pokoju i prosperity gospodarczej, wydobywano też rudy cyny, produkowano papier, drukowano książki. Zabytki związane z techniką pochodzące z tego okresu są bardzo rzadkie, ale można je spotkać (średniowieczne sztolnie kopalniane, pozostałości urządzeń wodnych i hut szkła, mosty), częściej możemy mówić o nieprzerwanej od średniowiecza po XX w. tradycji jakiejś wytwórczości w danym miejscu (np. górnictwo w Złotym Stoku czy Kowarach, szklarstwo w dolinie Kamiennej, browarnictwo w Lwówku Śląskim, garncarstwo w okolicach Bolesławca). Kolejny okres, kiedy dzięki świadomej polityce władz Śląsk znów zaczął być liczącym się w Europie okręgiem gospodarczym, to czasy przynależności do Prus – 2. połowa XVIII w. i XIX w. to okres rozkwitu górnictwa węglowego, hutnictwa i produkcji koksu, wielkiego rozwoju przemysłu włókienniczego i tekstylnego (który stopniowo wyparł powszechne wcześniej chałupnicze tkactwo), także przemysłu maszynowego, ceramicznego, papierniczego, spożywczego (ze szczególną rolą cukrownictwa) i innych gałęzi. Równocześnie, aby umożliwić transport surowców i wyrobów, rozwijano odrzańską drogę wodną, sieć drogową, a od lat 40. XIX w. także kolejową. W tym okresie powstał także system twierdz broniących Śląska, zaś od końca XIX i po lata 20. XX w. powstawał system hydrotechnicznych budowli i urządzeń przeciwpowodziowych, wykorzystywanych także do celów energetycznych.

Każda z tych dziedzin pozostawiła na Dolnym Śląsku pamiątki. Niektóre – niezwykle spektakularne (jak zapora w Pilchowcach), czy powszechnie znane ze względu na walory historyczne (jak średniowieczny most w Kłodzku), inne – na pierwszy rzut oka bardzo skromne, ale niezwykle cenne dla historii przemysłu i techniki (jak relikty cukrowni w Konarach, czy mostu żeliwnego z Łażan). Bywają i takie zabytki, które są i efektowne, i cenne, a mimo to nie doczekały się jeszcze należnej im sławy (jak wrocławska wieża wodociągowa Na Grobli).

Mimo rosnącej świadomości wartości zabytków techniki i zainteresowania nimi, są one wciąż zagrożone – często przegrywają w konflikcie z interesem, gdy cenniejsza od nich okazuje się zajmowana przez nie atrakcyjna działka.