Tło historyczne
Wybierz obiekt:

Szlak Zamków Piastowskich - tło historyczne

Szlak Zamków Piastowskich przebiega przez teren dawnych księstw świdnickiego, jaworskiego i legnickiego. Uformowały się one w XIV w. w wyniku podziałów Śląska zapoczątkowanych dwa wieki wcześniej. W XII w. Królestwo Polskie uległo rozbiciu na dzielnice, proces ten postępował potem na Śląsku, kiedy to poszczególni książęta wydzielali swoim synom coraz mniejsze władztwa. Od końca XIII w. stopniowo wchodziły one w zależność lenną od rosnących w potęgę Czech. Władcy Świdnicy i Jawora pozostawali długo sojusznikami królów Polski, co wpływało na umacnianie południowej granicy ich księstw zamkami. Powstawały one także w związku z intensywną na tym terenie kolonizacją, jako ośrodki administracyjne. Z czasem ich funkcje przejmowały miasta, toteż niektóre zamki podupadły już w XIV w. W 1355 r. cały Śląsk był już częścią Korony Czeskiej (Korony Królestwa Czech). Trzecią żoną króla Czech i cesarza Karola IV była Anna świdnicka, jedyna Piastówna koronowana na cesarzową. Dzięki temu związkowi późniejsi królowie czescy jako spadkobiercy Piastów świdnicko-jaworskich objęli w 1392 r. pełnię władzy w księstwach świdnickim i jaworskim; w legnickim do 1675 r. jako lennicy czescy władali wciąż Piastowie. Znaczne zniszczenia zamków przyniosły w XV w. wojny husyckie (1420-1434) i o sukcesję czeską (1458-1478). W czasie osłabienia władzy centralnej szerzyła się feudalna anarchia, a zamki często były siedzibami rycerzy łupiących kupców. W XVI w. na zamku Grodziec procederem tym trudnili się nawet ekscentryczni książęta legniccy (Henryk XI). Około 1500 r. nasilił się konflikt rycerstwa i szlachty, grożąc wybuchem wojny domowej. W tym czasie szlachta przenosiła się do wygodniejszych rezydencji sytuowanych we wsiach, opuszczając sytuowane na górach zamki. Jednakże niektóre z nich, jak Świny, Książ, Grodno czy Grodziec, rozbudowywano. Kolejna fala zniszczeń zamków wiąże się z wojną trzydziestoletnią (1618-1649). Stulecie po jej zakończeniu przyniosło budowę barokowych rezydencji z ogrodami, czasem w sąsiedztwie starych zamków (Grodziec). Podbój większej części Śląska przez Prusy w 1742 r., usankcjonowany w wyniku dalszych wojen, przyniósł częściową zmianę właścicieli rezydencji. Pojawiała się nowa, pruska arystokracja, dawne powiązania z Pragą i Wiedniem zostały przerwane. W wieku XIX, na fali romantyzmu, zamki coraz częściej stawały się celem wycieczek. Czasem, jak w Starym Książu, na reliktach starych warowni budowano romantyczne quasi-ruiny. Tylko nieliczne średniowieczne zamki były ciągle użytkowane (Książ, Grodno, Lipa, Grodziec), przeważnie te, które od wieków były jednak siedzibami tych samych rodów szlacheckich, silnie wpisanych w dzieje Śląska (Hochbergowie, Schweinichenowie). Po drugiej wojnie światowej w większości zostały one opuszczone i uległy degradacji, czasem zmieniając się w ruinę. W ostatnich latach znów podejmowane są próby ich ratowania, a także reanimacji na nich różnych przejawów życia, np. poprzez organizację muzeów, imprez (np. „turniejów rycerskich”), festynów. Niektóre znów są własnością prywatną.