Tło historyczne
Wybierz obiekt:

Główny Szlak Sudecki im. Mieczysława Orłowicza - tło historyczne szlaku

Główny Szlak Sudecki im. dra Mieczysława Orłowicza upamiętnia nestora polskiej turystyki. Biegnie od Świeradowa-Zdroju do Prudnika (opisywany fragment obejmuje odcinek Szklarska Poręba – Orłowiec), czyli przez najciekawsze partie Sudetów leżące na terenie Rzeczpospolitej Polskiej. Jest to teren historycznego Śląska (dawne księstwo jaworskie i świdnickie) oraz Czech (ziemia kłodzka). Obszar ten w XIII w. podlegał kolonizacji na prawie niemieckim, co zasadniczo zmieniło jego charakter kulturowy. Powstały zamki, miasta, osady wiejskie coraz śmielej wdzierały się w wyższe partie gór. W połowie XIV w. teren ten znalazł się ramach nowego organizmu państwowego - Korony Królestwa Czech. Kryzys władzy w tym państwie narastający u schyłku rządów Wacława IV przyniósł w efekcie kilka dekad wojen (do 1479 r.). Spowodowało to regres osadnictwa, upadło górnictwo. Stabilizacja państwa czeskiego w XVI w. i polepszenie koniunktury gospodarczej przyniosły rozwój miast. Nowym czynnikiem kształtującym postawy ludności stała się reformacja luterańska. Napięcia religijne doprowadziły w 1618 r. do wybuchu powstania stanów czeskich, a w konsekwencji - wojny trzydziestoletniej, która przyniosła spustoszenia. Triumfujący Habsburgowie na tronie czeskim jeszcze w czasie wojny przystąpili do „twardej” rekatolicyzacji w Kłodzkiem, łagodniejszej w księstwach śląskich. Druga połowa XVII to okres powolnej odbudowy ze zniszczeń. Z czasem osadnictwo znów zaczęło wdzierać się w głąb gór. Istotną zmianę polityczną przyniosła pierwsza wojna śląska (174-1742) w wyniku której większa część Śląska oraz wschodni kraniec Czech – hrabstwo kłodzkie – przeszły pod panowanie króla pruskiego. Późniejsze wojny (1744-1745, 1756-1763), 1778-1779) potwierdziły ten stan. Od końca XVIII w. na fali romantyzmu zaczęła się rozwijać turystyka. Coraz większego znaczenia nabierały uzdrowiska. Sudety podlegały też silnej industrializacji. W miejscu dominującego dotąd tkactwa i szklarstwa, zaczęło się rozwijać górnictwo węglowe (rejon Wałbrzycha i Nowej Rudy). Po połowie XIX w. zaczęto budować linie kolejowe. Sudety stawały się najbardziej uprzemysłowioną częścią Dolnego Śląska (podobny proces zachodził po czeskiej i morawskiej stronie gór). Od lat 80. XIX w. rozwijały działalność towarzystwa turystyczne, budując bogatą infrastrukturę turystyczną. Na powojennym rozwoju, a właściwie gwałtownej i trwającej do dziś degradacji tego obszaru, zaciążyły: najpierw rabunki dokonywane przez wojska okupacyjne ZSRR, wysiedlenie ludności niemieckiej i czeskiej, potem drakońskie przepisy graniczne blokujące ruch turystyczny, następnie stosunki własnościowe i prawne (np. nacjonalizacja większości majątku), wreszcie negatywne nastawienie napływowej ludności do niemieckiego dziedzictwa kulturowego i brak należytej edukacji oswajającej z istniejącymi tu niegdyś standardami cywilizacyjnymi. Obserwowane tu i ówdzie przełamywanie tej zapaści cywilizacyjnej wciąż nie jest w stanie zrównoważyć strat.