Jawor – ratusz i kamieniczki w rynku, Baszta Strzegomska
Wybierz obiekt:

Jawor – ratusz i kamieniczki w rynku, Baszta Strzegomska

Obecny ratusz został wybudowany, według projektu Gutha, w latach 1896-1897, po pożarze poprzedniego, który miał miejsce w 1895 r. Reprezentuje styl neorenesansu niderlandzkiego. Z pierwszego ratusza zachowała się jedynie średniowieczna, gotycka wieża, postawiona na planie kwadratu. Posiada ona galeryjkę – kamienne rzygacze w formie fantastycznych zwierząt i zakończona jest barokowym hełmem. W narożach przedstawiono rzeźby ośmiu męskich postaci w zbrojach, z których trzy są oryginalne z lat 1390-1392: ks. Bolka II, cesarza Karola IV i jego syna Wacława IV. Ratusz jest dwuskrzydłowy, od pd. posiada otwarty od wsch. wspólny dziedziniec z teatrem (dawne sukiennice przebudowane w 1799 r.). Bryła ratusza jest rozczłonkowana, posiada dwa masywne skrzydła, z kamiennym boniowatym cokołem. Główne wejście znajduje się od strony zach. Biegną do niego schody zakończone arkadowym gankiem. Wśród reprezentacyjnych wnętrz należy wymienić: gabinet burmistrza o wystroju neorenesansowym oraz salę rajców na II piętrze o pozornym sklepieniu kolebkowym, z drewnianą okładziną oraz z witrażami według projektu J. Jürsa (Königlische Institut für Glasmalerei w Berlinie), przedstawiającymi panoramą miasta oraz pejzaże okolic Jawora – największymi witrażami w budowli świeckiej na Dolnym Śląsku. Na dziedzińcu znajdują się relikty renesansowej kamieniarki: herb miasta i gotyckie nadproże z datą „1505”.

Obecnie w ratuszu mieści się Urząd Miasta w Jaworze.

Rynek 1                                                                        

59-400 Jawor

tel. 76 870-20-21, 76 870-22-01

fax 76 870-22-02

www.jawor.pl

e-mail: um@jawor.pl

Zwiedzanie:

poniedziałek-piątek: 8.00-15.00.

 

Z dawnej zabudowy podcieniowej zachowały się jedynie partie w pierzejach pn. i zach. oraz część pn. Kamienice w rynku pochodzą z XVI-XIX w. Na szczególną uwagę zasługuje dom Pod Złotym Ulem (pierzeja zachodnia, kamienica nr 8), gdzie swoją siedzibę miała firma piekarska Lauterbachów. Na elewacji możemy oglądać wizerunek ula. Ten element dekoracji jest symbolem pierników, które co najmniej od połowy XVIII w. były wypiekane w Jaworze, a które cieszyły się ogromnym uznaniem wśród mieszkańców miasta i Dolnego Śląska. Domy posiadają układ szczytowy, są murowane, dwu- lub trzykondygnacyjne, trójtraktowe z podcieniowym, sklepionym parterem, częściowo przebudowanym w XVIII i XIX w. W miejscu zniszczonej w 1945 r. wschodniej i fragmencie północnej pierzei, na początku lat 60. XX w. zbudowano bloki według projektu S. Müllera.

Baszta Strzegomska, to część jednej z czterech bram wiodących do miasta, nazywana też Targową. Została wybudowana w XIV w. z kamienia, a następnie przebudowana w XV w. Wznosi się na planie prostokąta, górą jest ośmioboczna, zwieńczona balustradą z rzygaczami, nakryta ostrosłupowym hełmem łamanym. Ma 24 m wysokości, a grubość murów dochodzi 1,9 m. Zawiera pewne elementy architektury gotyckiej (małe ostrołuczne okienka). Zredukowany hełm stanowi rzadki przypadek tego sposobu zakańczania szczytów wież. Z uwagi na kształt wieżę tę zwano grubym i łysym olbrzymem. Służyła do obrony znajdującej się tu Bramy Strzegomskiej. Do połowy XVI w. pełniła rolę wieży obserwacyjnej, a następnie więzienia. Pod koniec XVIII w. była prochownią.

Wnętrze Baszty nie jest przeznaczone do zwiedzania. Stoi puste.

 

Źródła:

§  Brzezicki Sławomir, Nielsen Christine (red.), Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006.

§  Pilch Józef, Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.

§  Rybotycki Jan, Jawor od A do Z, t. 1 A-Ł, Jawor 1997; t. 2 M-Z, Jawor 2006.

§  Skoczylas-Stadnik Barbara, Jawor, Legnica 1999.