Wrocław – Zespół wodociągów Na Grobli
Wybierz obiekt:

Wrocław – zespół wodociągów Na Grobli

W początkach istnienia Wrocławia wodę czerpano bezpośrednio z rzeki i ze studni (relikty najstarszej, X-wiecznej, odkryto na Ostrowie Tumskim). W drugiej poł. XIII lub na pocz. XIV w. powstały już pierwsze urządzenia wodociągowe, a w 1387 r. istniało u wylotu ul. Kiełbaśniczej koło wodne (najstarsze w Europie Środkowo-Wschodniej), pompujące wodę do rur. Podobne urządzenia powstawały i w późniejszych wiekach.

Około połowy XIX w., w okresie dynamicznego rozwoju Wrocławia, Rada Miejska zaczęła zajmować się kompleksowym rozwiązaniem zaopatrzenia miasta w wodę. W 1864 r. przyjęto do realizacji projekt angielskiego inżyniera Jamesa Moore'a, skorygowany przez miejskiego radcę budowlanego Johanna Christiana Zimmermanna. W efekcie, w latach 1866-71, kosztem ok. 3 mln. marek, powstał jeden z najnowocześniejszych wodociągów miejskich w Europie, usytuowany w widłach Odry i Oławy, którego wydajność miała wystarczać dla zaopatrzenia 200 tys. mieszkańców. Przewidywano pobieranie wody z Oławy (i awaryjnie z Odry), oczyszczanie jej przez filtrację piaskową i pompowanie do zbiornika wieżowego, a stąd dostarczanie do sieci. Od 1904 r. korzystano głównie z gruntowych ujęć wody na Świątnikach, traktując pobór z rzek tylko awaryjnie.

Zespół budynków zakładu wodociągowego składa się z monumentalnej wieży ciśnień, dwóch kotłowni z kominem, budynków administracyjnych, warsztatowych i filtrowni. Sześciokondygnacyjna wieża, mieszcząca zbiorniki o łącznej pojemności 4150 m³ (stalowy, nitowany i nowszy, żelbetonowy z 1902 r.), a pod nimi maszyny parowe z pompami i ich oprzyrządowanie, wyróżnia się ciekawą architekturą, nawiązującą proporcjami i rytmem arkad na filarach–przyporach do donżonu średniowiecznego zamku („zamek wodny” w romantycznej wizji sił przyrody), jednak bez historyzującego detalu. We wnętrzu zachował się oryginalny wystrój (konstrukcja wsparta na ozdobnych, żeliwnych kolumnach, spiralne, żeliwne schody – najwyższe w Polsce – dekorowane motywem roślin wodnych), a przede wszystkim oryginalne wyposażenie – dwie imponujące (wys. 18 m), unikatowe w skali Europy maszyny parowe Woolfa-Rufflera, zbudowane w 1879 r. we Wrocławiu, napędzające po dwie pompy nurnikowe. Agregaty te służyły do 1924 r., potem zastąpiła je (również zachowana) turbina parowa systemu Zoelly, której używano do lat 60. XX w. Później rolę zakładu „Na Grobli” przejął uruchomiony w 1982 r. zakład „Mokry Dwór”. W wieży znajdują się także pompy z przełomu XIX/XX w. i kilka suwnic, w tym najstarsza z 1871 r.

Obecnie obiekty zakładu Na Grobli nadal należą do Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji. Od lat 90. XX w. trwają z przerwami prace prowadzące do adaptacji zespołu na muzeum techniki, będące także placówką badawczą i metodyczną ochrony zabytków techniki. Wieża bywa tylko okazjonalnie udostępniana do zwiedzania, wykorzystywano ją także do organizacji awangardowych przedstawień teatralnych.

Kontakt:

Zakład Uzdatniania Wody „Na Grobli”

MPWiK Sp. z o.o., ul. Na Grobli 14/16, 50-421 Wrocław

tel. 71 340-95-00

www.mpwik.wroclaw.pl

e-mail: mpwik@mpwik.wroc.pl

Dojazd:

Z pl. Wróblewskiego ul. Walońską, przez Most Oławski i ul. Na Grobli.

Możliwość zwiedzania:

Możliwość obejrzenia z zewnątrz; wnętrze jest udostępniane tylko okazjonalnie. Trwają pracę zmierzające do adaptacji obiektu na cele muzealne.

Wydarzenia stałe i cykliczne mające miejsce w opisywanym obiekcie:

brak

Parking:

Możliwość zaparkowania na ulicy w sąsiedztwie obiektu.

Punkty gastronomiczne:

Hotel Wodnik

ul. Na Grobli 28, 50-421 Wrocław

tel. 71 343-36-67, 71 342-93-43

www.wodnik-hotel.pl

e-mail: wodnik@wodnik-hotel.pl

Restauracja Centro Latino Tropicana

ul. Wróblewskiego 3, 50-413 Wrocław

tel. 71 343-34-08

www.centro-tropicana.com

e-mail: tropicana@centro-tropicana.com

Letnia. Restauracja

ul. Wróblewskiego 1-5, Wrocław

Ogród zoologiczny (przy wybiegu wilków)

tel. 71 344-08-52, 691-704-119

www: brak

e-mail: brak

Karczma Młyńska – Hotel Tumski

ul. Wyspa Słodowa 10, 50-266 Wrocław

tel. 71 322-60-77

www.hotel-tumski.com.pl

e-mail: karczma@hotel-tumski.com.pl

Usługi noclegowe:

Hotel Wodnik

ul. Na Grobli 28, 50-421 Wrocław

tel. 71 343-36-67, 71 342-93-43

www.wodnik-hotel.pl

e-mail: wodnik@wodnik-hotel.pl

Hotel Tumski

ul. Wyspa Słodowa 10, 50-266 Wrocław

tel. 71 322-60-88/99

www.hotel-tumski.com.pl

e-mail: hotel@hotel-tumski.com.pl

Punkty informacji turystycznej:

Centrum Informacji Turystycznej i Kulturalnej

Rynek 14, Wrocław

tel. 71 344-31-11, 663-888-725, fax 71 344-29-62

www.wroclaw-info.pl

e-mail:info@itwroclaw.pl

Źródła:

  • Dobrzyniecki Arkadiusz, Miejskie Zakłady Wodociągowe, obecnie (...), [w:] Atlas Architektury Wrocławia, t. II, W-w 1998.

  • Januszewski Stanisław, Chateau d’eau Na Grobli, [w:] Zabytki przemysłu i techniki w Polsce, 6: Dzieła techniki – dobra kultury, Wrocław 2002.

  • Januszewski Stanisław, Urbaniak Miron, Szczygieł Piotr, Agregaty pompowo-parowe, [w:] Zabytki przemysłu i techniki w Polsce, 6: Dzieła techniki – dobra kultury, Wrocław 2002.

  • strona www Fundacji Otwartego Muzeum Techniki

Galeria