Wrocław – Elektrownia Południowa na Odrze
Wybierz obiekt:

Wrocław - Elektrownia Południowa na Odrze

Elektrownia Południowa, pierwsza i większa z dwóch wzniesionych obok siebie, jest elementem stopnia wodnego Mieszczańskiego w Śródmiejskim Węźle Wodnym. Zbudowano ją na Odrze Południowej, w poprzek koryta pomiędzy brzegiem staromiejskim, a sztuczną, bezimienną wysepką; na korycie pomiędzy tą wysepką a Kępą Mieszczańską istnieje jaz stało-zasuwowy. Już w średniowieczu rejon ten był gęsto zabudowany urządzeniami wykorzystującymi energię wody – pierwsze młyny powstały najpewniej po 1344 r. Budowę elektrowni w miejscu dawnych młynów planowano już na początku lat 90. XIX w., ale wówczas uniemożliwiły to zagmatwane stosunki własnościowe. Dopiero w 1906 r. przeprowadzono pierwsze prace badawcze, w 1916 r. miasto wykupiło działki z dwoma spalonymi młynami, ale właściwe prace zaczęto od rozbiórki ruin i usunięcia przeszkód z dna rzeki dopiero po wojnie, w 1921 r. Dalsze prace prowadzono w otwartym wykopie, walcząc z zalewającą go wodą. Uroczystość przekazania elektrowni władzom miasta odbyła się 2 V 1924 r.

Budynek wzniesiono według projektu Maxa Berga (współpracował z nim Ludwig Moshamer); konstrukcję projektowali inżynierowie Trauer i Scholz. Składa się on z dwóch brył – horyzontalnej maszynowni (żelbetowa konstrukcja szkieletowa, wypełniana cegłą) i wertykalnej sterowni. Tak jak wynikające z technologii umiejscowienie budowli w poprzek nurtu odcina się od tradycji dawniejszych budowli, tak i na wskroś nowoczesna, czysto tektoniczna i prosta architektura zrywa z tradycją. Kontrastujące z dawną tynkowaną zabudową są także ceglane elewacje (pierwotnie do elektrowni bezpośrednio przylegał ostatni z młynów, zniszczony w 1945 r.). Budynek uzyskał bogatą i dobrze zachowaną dekorację plastyczną, złożoną z dzieł profesorów wrocławskiej Akademii Sztuki. Składają się na nią m.in. granitowa supraporta nad portalem wejściowym z płaskorzeźbą nagiego, muskularnego mężczyzny, wyłaniającego się z wody, symbolizującego energie powstającą z wody (sygnowane dzieło Roberta Bednorza z 1925 r.), metaloplastyka Jaroslawa Vonki (m.in. rzeźba mężczyzny – personifikacji żywiołu wody, poruszającego trójzębem turbinę), elementy herbu Wrocławia (Thomas Myrtek), ceramiczna tarcza zegara Friedrich Rückert.

W elektrowni typu przepływowego zainstalowano 4 turbozespoły z turbinami Francisa o mocy 0,8 MW każdy. W 1959 r. przebudowano (podwyższono) jaz, a w następnych latach wymieniono na nowe (z wydajniejszymi turbinami Kaplana) dwa hydrozespoły, co zwiększyło moc elektrowni niemal o 2/3.

„Elektrownia Wrocław I Południe” jest czynnym zakładem należącym do spółki Jeleniogórskie Elektrownie Wodne. Można oglądać ją z zewnątrz, zwiedzanie wnętrza wymaga uzyskania zezwolenia. Jaz dobrze jest obejrzeć z wysepki przy dolnym awanporcie śluzy Mieszczańskiej; widać stąd również świetnie nabrzeża dawnego portu miejskiego.

Kontakt:

Elektrownia Wrocław I Południe (należy do: Jeleniogórskie Elektrownie Wodne Sp. z o.o., ul. Obrońców Pokoju 2b, 58-500 Jelenia Góra, tel. 75 754-68-00)

ul. Nowy Świat 46, 50-135 Wrocław

Dojazd:

Ul. Nowy Świat jest fragmentem drogi biegnącej wzdłuż linii dawnych murów obronnych miasta.

Możliwość zwiedzania:

Elektrownię można oglądać tylko z zewnątrz, zwiedzanie wymaga uzyskania zezwolenia.

Wydarzenia stałe i cykliczne mające miejsce w opisywanym obiekcie:

brak

Parking:

Znajduje się przy bocznej uliczce Cieszyńskiego (koło Arsenału), w strefie płatnego parkowania.

Punkty gastronomiczne:

Restauracja „Akropol”

pl. Solny 18/19, 50-063 Wrocław

tel. 71 788-81-42, fax 71 788-81-41

www.akropolrestaurant.pl

e-mail: akropol@post.pl

Restauracja „Vincent”

ul. Ruska 39, 50-079 Wrocław

tel. 71 341-05-20, fax 71 341-74-75

www.vincent.wroclaw.pl
e-mail: vincent@vincent.wroclaw.pl

Restauracja „Pod Złotym Psem”

Rynek 41, 50-116 Wrocław

tel. 71 342-97-89, 71 372-37-60, 71 341-83-43

www.zloty-pies.pl

e-mail: zlotypies@onet.pl, pj56@wp.pl

Restauracja „Casablanca“

ul. Włodkowica 8a, 50-072 Wrocław

tel. 663-765-135

www.casablancawroclaw.com

e-mail: casablancawroclaw@gmail.com

Usługi noclegowe:

Qubus Hotel Wrocław

ul. św. Marii Magdaleny 2, 50-103 Wrocław

tel. (rezerwacje) 71 782-87-65

www.qubushotel.com

e-mail: rezerwacja@qubushotel.com, wroclaw@qubushotel.com

Hotel Tumski

ul. Wyspa Słodowa 10, 50-266 Wrocław

tel. 71 322-60-88/99

www.hotel-tumski.com.pl

e-mail: hotel@hotel-tumski.com.pl

Hostel „Cinema”

ul. Kazimierza Wielkiego 17, 50-077 Wrocław

tel. 71 795-77-55, 603-257-632

http://hostelcinema.pl

e-mail: hostelcinema@o2.pl

Hotel Podróżnik

ul. Sucha 1 (Dworzec PKS), 50-086 Wrocław

tel./fax 71 373-28-45

www.podroznik.emeteor.pl

e-mail: styrna.pilch@neostrada.pl

Międzynarodowe Schronisko Młodzieżowe PTSM „Na Wyspie”

ul. Wyspa Słodowa 10, 50-266 Wrocław

tel. 71 322-11-50, fax 71 322-61-13

schronisko.hotel-tumski.com.pl

e-mail: schronisko@hotel-tumski.com.pl

Punkty informacji turystycznej:

Centrum Informacji Turystycznej i Kulturalnej

Rynek 14, Wrocław

tel. 71 344-31-11, 663-888-725, fax 71 344-29-62

www.wroclaw-info.pl­

e-mail:info@itwroclaw.pl

Źródła:

  • Bakuliński Grzegorz i in., Wrocławski węzeł wodny. Przewodnik turystyczny, Wrocław 2008, s. 70-81.

  • Ilkosz Jerzy, Elektrownia południowa na Odrze, [w:] Atlas architektury Wrocławia, t. II, Wrocław 1998.

  • Januszewski Stanisław, Wrocławskie elektrownie wodne,[ w:] Zabytki przemysłu i techniki w Polsce, 6: Dzieła techniki – dobra kultury, Wrocław 2002.

  • Niemczyk Ernest, Architektura elektrowni wodnych i innych budowli hydrotechnicznych nad Odrą we Wrocławiu w XX w., [w:] Odra we Wrocławiu, Wrocław 1984.

  • Tomaszewski Wiesław, Hydrozespoły, [w:] Zabytki przemysłu i techniki w Polsce, 6: Dzieła techniki – dobra kultury, Wrocław 2002.

Galeria