Pilchowice - zapora wodna
Wybierz obiekt:

Pilchowice - zapora wodna

Zabytki techniki bywają mało efektowne, docenienie ich wartości wymaga często sporej wiedzy. Zapora w Pilchowicach nie ma tego mankamentu – to monumentalne dzieło inżynierskie na każdym widzu wywiera duże wrażenie.

Bóbr i inne rzeki płynące z Sudetów, o bardzo zmiennych przepływach, wielokrotnie w dziejach wylewały, powodując katastrofalne powodzie. Jedna z nich, z lipca 1897 r. doprowadziła do przyjęcia przez niemiecki parlament w 1900 r. Ustawy o Ochronnie Przeciwpowodziowej, a wybitny hydrotechnik, prof. Otto Intze opracował plan ochrony przeciwpowodziowej Podsudecia. W jego ramach powstał system zbiorników retencyjnych, w tym kaskada Bobru z największą budowlą hydrotechniczną ówczesnych Niemiec – zaporą w Pilchowicach.

Projekt zapory opracowali w 1902 r. prof. O. Intze i dr Curt Bachmann. Budowa trwała od 1903 (organizacja placu budowy) i 1908 (właściwe murowanie korpusu zapory) do 1912 r., 16 listopada nastąpiło oficjalne otwarcie przez cesarza Wilhelma II (na koronie odsłonięto pomnik budowniczych zapory i cesarza, dłuta Teodora von Gosena; zachował się tylko jego korpus). Jest to zapora łukowa typu ciężkiego, wzniesiona z kamienia i betonu. Wysokość zapory wynosi 62 m (od poziomu terenu – 45 m), długość w koronie – 270 m, grubość u podstawy ok. 50 m, w koronie 7,5 m, a kubatura muru 260 tys. m3. W Polsce jest ona obecnie drugą pod względem wysokości (po Solinie). Charakterystycznym elementem zapory jest przelew powierzchniowy z kaskadą.

Imponującym przedsięwzięciem była organizacja placu budowy, wymagająca budowy tunelu bocznikującego zaporę o długości 383 m, prowizorycznych zapór gruzowych, sieci kolejek wąskotorowych (jedną z nich przekształcono w normalnotorową linię Jelenia Góra – Pilchowice z trzema tunelami na trasie) i innych przedsięwzięć. Prace były wykonywane przy ciągłym zagrożeniu powodzią (w istocie, w lipcu 1909 r. woda zalała fundamenty i zniszczyła część wykonanych prac).

Spiętrzone wody Bobru utworzyły Jezioro Pilchowickie o długości 7 km, powierzchni 240 ha i pojemności 50 mln. m³, o bardzo urozmaiconej, malowniczej linii brzegowej (od 1989 r. wchodzi ono w skład Parku Krajobrazowego Doliny Bobru). Poniżej zapory zlokalizowano elektrownię, mieszczącą początkowo 4, a obecnie (od 1921 r.) 6 turbozespołów. Elektrownia „Pilchowice I” ma moc 7,585 MW. Jej nie zmieniane od budowy urządzenia są wciąż czynne, a jednocześnie mają rangę zabytków techniki. W elektrowni znajduje się także ciekawa kolekcja makiet sudeckich elektrowni wodnych.

Zapora i elektrownia funkcjonują. Zapora jest wolno dostępna (obok znajduje się parking, po koronie zapory można chodzić pieszo), można także obejrzeć ją z pobliskiej Góry Zamkowej. Elektrownia nie jest udostępniona do zwiedzania.

Kontakt:

Zakład Energetyczny Jelenia Góra S.A. Elektrownia Wodna Pilchowice

59-610 Pilchowice

tel. 75 713-69-71

Dojazd:

Z drogi Jelenia Góra – Siedlęcin – Wleń, za Strzyżowcem, w przysiółku Potoki (zaraz za wiaduktem kolejowym) skręcamy w lewo w boczną drogę, która przez Pilchowice doprowadza do zapory (ok. 3 km).

Możliwość zwiedzania:

Zapora jest wolno dostępna (wraz z drogą biegnącą po koronie – dla pieszych). Wnętrze elektrowni jest udostępniane tylko wyjątkowo.

Wydarzenia stałe i cykliczne mające miejsce w opisywanym obiekcie:

Parking:

przy północnym krańcu zapory, w sezonie wycieczkowym płatny.

Punkty gastronomiczne:

Karczma Przy Zaporze Pilchowickiej

59-610 Pilchowice

tel. 503-019-864

www.karczmapilchowice.pl

Bar „Biały Domek” Teresa Zakrzewska

ul. Jana Pawła II 7a, 59-610 Wleń

tel. 75 713-68-10

www, e-mail: brak

Bar Gastronomiczny „Ja i Ma" PPHU Cwenar Zdzisław

Strzyżowiec 23, 59-610 Wleń

tel. 75 769-10-58

www, e-mail: brak

Usługi noclegowe:

Schronisko Młodzieżowe „Maciejówka”

59-623 Maciejowiec 13

tel. 75 751-46-25

splubomierz.cal.pl

e-mail: splubomierz@interia.pl

Szkolne Schronisko Młodzieżowe w Łupkach

Łupki 22, 59-610 Wleń

tel. 75 713-64-25

www.schroniskolupki.republika.pl/

e-mail: sz.schronisko.m@wp.pl

Pensjonat „Pałac książęcy”

Winiogórska, 59-610 Wleń

tel. 75 713-63-43

www.palacwlen.webpark.pl

e-mail: gosciradz@gazeta.pl

Agroturystyka w Dolinie Sów, S. Kobierecki

Modrzewie 1a, 59-610 Wleń

tel. 693-650-609

www.agroturystykadolinasow.pl/

e-mail: modrzewie1a@wp.pl

Punkty informacji turystycznej

Gminne Centrum Informacji we Wleniu

ul. Chopina 2 (budynek Ośrodka Kultury, Sportu i Turystyki), 59-610 Wleń

tel. 75 713-68-87

www.oksit.wlen.pl

e-mail: gci@wlen.pl

Punkt informacji turystycznej

Plac Wolności 22, 59-600 Lwówek Śląski

tel. 75 647-79-12

www.lwowekslaski.pl

e-mail: it@lwowekslaski.pl

Źródła:

  • Bossowski Józef Andrzej, Zapora wodna w Pilchowicach, Częstochowa 2002.

  • Budych Leszek, Majewicz Ryszard, Strategia ochrony przeciwpowodziowej Bobru, [w:] Zabytki przemysłu i techniki w Polsce, 6: Dzieła techniki – dobra kultury, Wrocław 2002.

  • Januszewski Stanisław, Elektrownie wodne doliny Bobru, [w:] Zabytki przemysłu i techniki w Polsce, 6: Dzieła techniki – dobra kultury, Wrocław 2002.

Galeria