Lubachów - budynek elektrowni wodnej, ob. elektrownia i muzeum /zapora/
Wybierz obiekt:

Lubachów - budynek elektrowni wodnej, ob. elektrownia i muzeum /zapora/

Budowę zapory wodnej na Bystrzycy w Lubachowie zaplanowano w ramach programu przeciwpowodziowej ochrony Śląska, przyjętego po katastrofalnej powodzi z 1897 r. Pierwotny projekt z 1907 r. uwzględniał jedynie retencyjną funkcję zbiornika, jednak skorygowano go, aby wykorzystać spiętrzenie wody również do produkcji prądu. W związku z tym pojemność jeziora zwiększono z 2 do 8 mln. m3, a wysokość zapory ponad poziom gruntu z 22 do 39 m. Zapora typu ciężkiego została zaprojektowana w oparciu o system prof. Ottona Intzego, ma ona postać betonowo-kamiennego, łukowato wygiętego muru, który jest ściskany przez napierającą wodę. Prace budowlane rozpoczęto we wrześniu 1911 r., osadzając fundamenty w litej skale na głębokości 5 m, a ukończono je w 1914 r. Zapora ma długość 230 m, wysokość (wraz z częścią podziemną) 44 m, grubość u podstawy 29 m, a w koronie 3,5 m. Powstałe Jezioro Bystrzyckie wkrótce zaczęto wykorzystywać także w celach rekreacyjnych.

Do 1917 r. trwała budowa elektrowni wodnej położonej 900 m od zapory. Pracuje ona w systemie pośrednim między elektrownią przepływową i zbiornikową – woda, spiętrzona w zbiorniku zaporowym, jest doprowadzana do turbin podziemnym rurociągiem o średnicy 1,8 m. W siłowni zainstalowano w 1913 r. trzy hydrozespoły z turbinami Francisa (firmy J.M. Voith), współpracujące z generatorami produkcji berlińskiej firmy Siemens Schuckert Werke, o łącznej mocy 1,2 MW. Do wyposażenia należą jeszcze pochodzące z tego roku i wciąż działające wzbudnice, regulatory obrotów, tablice nastawcze i aparatura kontrolno-pomiarowa siłowni i dyspozytorni.

Budynek elektrowni jest przykładem wczesnego „stylu rodzimego” (Heimatstill), nawiązującego do tradycji budownictwa ziemiańskiego i małomiasteczkowego początku XIX w., przez stosowanie ceramicznych, naczółkowych dachów, okiennic, arkad. W dekoracji budynku zastosowano kształtowane w duchu post-secesyjnym lampy, stolarkę drzwiową, okucia. Dobrze zachowana całość stanowi modelowy przykład rozwiązania przestrzennego, architektonicznego i technicznego kompleksu elektrowni wodnej z pocz. XX w. i jest jednym z najcenniejszych zabytków techniki na Dolnym Śląsku.

W Lubachowie zachował się też zespół 9 wiaduktów kolejowych nieczynnej Kolei Doliny Bystrzycy z 1904 r. Są to wiadukty 3-5-przęsłowe, stalowe, o konstrukcji kratowej, łukowo-kratowej i blachownicowej, na kamiennych podporach. W okolicy są także pozostałości po wydobyciu rud srebra i ołowiu oraz barytu (hałdy, sztolnie i zawaliska szybów).

Elektrownia w Lubachowie jest czynnym zakładem należącym do spółki Jeleniogórskie Elektrownie Wodne, a jednocześnie dostępnym do zwiedzania obiektem muzealnym. Dostępna jest także zapora (prowadząca jej koroną droga – tylko dla pieszych).

Kontakt:

Muzeum Energetyki i Dziedzictwa Gór Sowich

(Jeleniogórskie Elektrownie Wodne, Zespół Elektrowni Wodnych Wałbrzych, Elektrownia Wodna Lubachów Sp. z o.o.)

Lubachów 5a, 58-114 Lubachów

tel. 74 842-84-25

Dojazd:

Z drogi Zagórze Śl. – Lubachów skręcić w prawo (kierunek: Glinno) i przejechać przez most na Bystrzycy. Stąd: do elektrowni w lewo 0,3 km; do zapory w prawo 0,8 km.

Możliwość zwiedzania:

10-16

Wydarzenia stałe i cykliczne mające miejsce w opisywanym obiekcie:

Brak.

Parking:

Możliwość zaparkowania na drodze dojazdowej do elektrowni i (ograniczona) na poboczu powyżej zapory.

Punkty gastronomiczne:

Hotel Fregata

ul. Wodna 6, Zagórze Śląskie, 58-321 Jugowice

tel. 74 850-99-25, 605-741-477

www: brak

e-mail: brak

Hotel „Borys"

ul. Główna 26, 58-321 Zagórze Śląskie

tel. 74 845-33-95, 602-694-948

www: brak

e-mail: brak

Restauracja Zagroda

Zagórze Śląskie 3,

58-320 Zagórze Śląskie

tel. 74 845-39-09

www: brak

e-mail: brak

Usługi noclegowe:

Pensjonat Mariaż

Lubachów 3, 58-114 Lubachów

tel. 74 850-99-38

www: brak

e-mail: brak

   

Hotel Fregata

ul. Wodna 6, Zagórze Śląskie, 58-321 Jugowice

tel. 74 850-99-25, 605-741-477

www: brak

e-mail: brak

Hotel „Borys"

ul. Główna 26, Zagórze Śląskie, 58-321 Jugowice

tel. 74 845-33-95, 602-694-948

www: brak

e-mail: brak

Agroturystyka „Justynka”, Paweł Karkuszewski

Bystrzyca Górna 42a, 58-114 Lubachów

tel. 74 850-99-59, 512-216-772

www: brak

e-mail: brak

Punkty informacji turystycznej:

ul. Wewnętrzna 2, 58-100 Świdnica

tel. 74 852-02-90

www.um.swidnica.pl

e-mail: it@um.swidnica.pl

Źródła:

  • Januszewski Stanisław, Żywe muzeum, [w:] Zabytki przemysłu i techniki w Polsce, 6: Dzieła techniki – dobra kultury, W-w 2002.

  • Kwaśniewski Artur, Elektryfikacja; Architektura z kręgu Heimatschutz, [w:] W cieniu Wielkiej Sowy. Monografia Gór Sowich, Dzierżoniów 2006.

  • Staffa Marek (red.), SGTS 11, Wrocław 1995.

  • Brzeziński Rafał, Górski przełom rzeki Bystrzycy i wykorzystanie jego siły wodnej, [w:] Dziedzictwo morskie i rzeczne Polski, Wrocław 2006.

Galeria