Radków - młyn wodny
Wybierz obiekt:

Radków - młyn wodny

Położony u stóp Gór Stołowych Radków ma tradycje niewielkiego ośrodka rzemieślniczego i przemysłowego, przede wszystkim zaspokajającego potrzeby okolicy. Działały tu chałupnicze warsztaty tkackie, cegielnia, browar, młyny, wyrabiano szeroko znany likier, w 1907 r. powstała gazownia, w 1920 r. zakłady dziewiarskie.

Zakładem o znacznie szerszym zasięgu był kamieniołom piaskowca, uruchomiony w 1895 r., który mógł zwielokrotnić wydobycie po doprowadzeniu do miasta linii kolejowej w 1903 r. Radkowskiego kamienia używano na budowach w całych Niemczech, a po ostatniej wojnie – w Polsce i za granicą (np. okładziny budynków warszawskiej MDM, liczne pomniki).

Z zabytków związanych z tutejszą aktywnością gospodarczą, turystycznego udostępnienia doczekał się dawny młyn wodny.

Budynek radkowskiego młyna posiada użytkową piwnicę i trzy kondygnacje nadziemne. Zbudowano go na przełomie XIX i XX w. (dokładna data nie jest znana, ale niektóre urządzenia pochodzą z 1902 r. i to jest prawdopodobny rok jego uruchomienia). Ściany zewnętrzne zbudowano z cegły, wewnętrzną konstrukcję z drewna, natomiast dolna partia ścian, z ciosów piaskowcowych może być pozostałością starszego budynku – zapewne także młyna.

Doprowadzana korytem woda spadała na nasiębierne koło młyńskie o średnicy 4 m, znajdujące się na zewnątrz budynku (zachowane). Koło połączone jest wspólną osią z kołem zębatym o takiej samej średnicy, znajdującym się w piwnicy. Z niego obroty były przenoszone poprzez kątowe przekładnie zębate na oś transmisyjną, na której umieszczone są koła pasowe o różnej średnicy. One za pomocą skórzanych pasów napędzały poszczególne urządzenia. Jeden z pasów przechodzi na I piętro i tam napędza drugą oś transmisyjną, która z kolei zapewniała analogiczny napęd znajdującym się tu maszynom. Koło wodne stanowiło główny napęd (o mocy 8 KM), gdy potrzebna była większa moc, wspomagał je silnik elektryczny o mocy 12 KM (w razie nadmiaru mocy na kole służący też jako hamulec).

Zboże było składowane w silosie dwudziałowym skąd podnośnik czerpakowy przenosił je do urządzeń czyszczących (wialnia zbożowa, kąkolnik, łuszczarka), potem było poddawane mieleniu wstępnemu (gniotownik, odsiewacz graniasty) i mieleniu właściwemu (walce). Mąka była transportowana drewnianymi rurami do odsiewacza płaskiego (oddzielanie od kaszki i śruty). W młynie można było w ciągu doby zemleć 1,5 t zboża; obsługiwał go jeden pracownik.

Wewnątrz zachowało się niemal całe wyposażenie (częściowo sprawne technicznie). Młyn już nie pracuje – jest wyłącznie obiektem udostępnianym do zwiedzania, a w przyległym budynku mieszkalnym funkcjonuje gospodarstwo agroturystyczne („Stary Młyn”).

Naprzeciw stoją nie użytkowane budynki dawnego browaru (z lat 1906-07), zaś w osiedlu Leśna znajdują się zabudowania gazowni z 1907 r., uznane za zabytek techniki.

Radków - młyn wodny

ul. Kościuszki 36

tel.74 871-26-26, 696-266-679 (Gospodarstwo Agroturystyczne „Stary Młyn”)

Zwiedzanie od godz. 9 do zmierzchu.

Bilety: 3 zł, dla grup zniżki.

Źródła:

  • Staffa Marek (red.), SGTS 13, Warszawa – Kraków 1992.

  • tablice informacyjne w budynku młyna

Galeria