Nowogrodziec - wieża widokowa i stary wiadukt nad Kwisą
Wybierz obiekt:

Nowogrodziec - wieża widokowa i stary wiadukt nad Kwisą

Założony w XIII w. Nowogrodziec, już od połowy stulecia był miastem prywatnym. Od 1495 aż do 1810 r. jego właścicielem był klasztor Magdalenek (istniejący tu prawdopodobnie od ok. 1247 r.). Od XVI w. podstawą gospodarki Nowogrodźca i okolic było garncarstwo, a później przemysł ceramiczny i materiałów budowlanych, oparte na różnorodnych złożach wysokogatunkowych glin. Pierwszym garncarzem w mieście był przybyły w 1547 r. z Bolesławca Jonasz Anders, w 1689 r. powstał cech garncarzy. Tutejsi garncarze tradycyjnie konkurowali z bolesławieckimi, m.in. w tworzeniu rekordowych, służących wyłącznie reklamie naczyń (m.in. w 1833 r. Georg Buchwald wykonał gar o pojemności 8702 l, ponoć największy na świecie). Tradycją okolic było wznoszenie „bajkowych” domów, ozdobionych wielobarwnymi ornamentami z cegły klinkierowej. Celował w tym zwłaszcza Ołdrzychów (obecnie część Nowogrodźca), gdzie zachowały się ciekawe XIX-wieczne zabudowania klinkierni Josefa Hersela i wyjątkowo ozdobny dom jej właściciela (ul. Ołdrzychowska 29).

W południowej części miasta, na wzgórzu przy drodze do Gościszowa, stoi wieża widokowa. Takie budowle stawiano najpierw (od 2. poł. XVIII w.) w parkach przypałacowych, później (od 1. poł. XIX w.) wznosiły je zarządy uzdrowisk, dla uatrakcyjnienia terenów spacerowych, wreszcie (lata 80. XIX w. - XX w.) powstawały licznie staraniem lokalnych organizacji turystycznych w poszczególnych pasmach górskich. Powstawały też wieże – pomniki (np. wieże Bismarcka od końca XIX w.). Znacznie rzadsze były przypadki stawiania takich budowli przez prywatnych fundatorów – wówczas zwykle w celach pamiątkowych. Tę wieżę wzniósł w 1892 r. Alfred Simon dla upamiętnienia setnej rocznicy przybycia jego rodziny z Francji do Nowogrodźca. Zbudowano ją na planie koła, z miejscowego piaskowca, z detalami z cegły ołdrzychowskiej i uformowano – co w XIX w. było powszechnym zwyczajem – na wzór obronnej wieży średniowiecznego zamku, „wieży strażniczej” (wieńczy ją ceglany, nadwieszony na wspornikach krenelaż, imitujący machikuły). Niegdyś dolną część wieży obejmował drewniany budynek restauracji. A. Simon był właścicielem młyna (a od 1900 r. także elektrowni), którego budynki stoją przy ul. Młyńskiej – zapewne w tym samym miejscu od XIII w. Są tam eksponowane stare kamienie młyńskie, jest też inskrypcja mówiąca o renowacji dokonanej przez A. Simona w 1906 r.

W 1904 r. dotarła do Nowogrodźca linia kolejowa z Żagania do Lwówka Śląskiego i Jeleniej Góry (jej budowa prowadzona była etapami, nieraz w bardzo trudnym terenie od 1902 do 1909 r.). Nowogrodziec był także jednym z „problemowych” miejsc, bowiem tu, między dworcem (otwartym uroczyście 20 VII 1904 r.), a Ołdrzychowem linia pokonuje Kwisę. Na przeprawie wzniesiono dwuprzęsłowy, stalowy most, wsparty na kamiennym filarze. Jego przęsła mają konstrukcję kratownicową, z pasami parabolicznymi skierowanymi ku dołowi, z jazdą górą. Jedno znajduje się nad nurtem Kwisy, drugie nad terenem zalewowym. Do mostu doprowadzają wysokie nasypy.

Źródła:

  • Bena Waldemar, Polskie Górne Łużyce, Zgorzelec 2003, s. 309-312.

  • Bena Waldemar, Paczos Andrzej, Z biegiem Kwisy. Przyroda i człowiek, Lubań 2009, s. 141-146.

  • Jerczyński Michał, Koziarski Stanisław, 150 lat kolei na Śląsku, Opole–Wrocław 1992, s. 73.

  • Olczak Mariusz, Abramowicz Zdzisław, Nowogrodziec. dzieje miasta i okolic do roku 1945, Warszawa 2000.

Galeria