Leszczyna - kompleks hutniczy
Wybierz obiekt:

Leszczyna - kompleks hutniczy

Leszczyna była jednym z głównych ośrodków górniczych i hutniczych tzw. Starego Zagłębia Miedziowego. Tutejsze złoża rud miedzi, zawierające także srebro, mają charakter osadowy i są związane z dolnocechsztyńskimi marglami, okruszcowanymi siarczkami miedzi. Stanowią one skrajną część tej samej formacji, która obecnie jest eksploatowana w rejonie Lubina i Głogowa, a która tu zalega znacznie płyciej, zaś miejscami występuje na powierzchni. Złoża tego typu – pokładowe – mają inny charakter, niż na ogół spotykane w górach złoża żyłowe. Zapewniają większą ciągłość wydobycia, bez ryzyka zanikania żył, ale są niskoprocentowe (tu – poniżej 1% Cu). Historia tutejszego górnictwa związana była więc nie z problemami z rudą, ale z wahaniami cen miedzi, co decydowało o opłacalności wydobycia i przetwarzania dużej masy skały. Złoża te były znane już w XIV w., ale długo nie podejmowano wydobycia na większą skalę. Z 1661 r. pochodzi informacja o przeprowadzeniu na zlecenie księcia legnickiego Ludwika próby wytopu, w której z 3,5 tony rudy uzyskano zaledwie ok. 5 kg miedzi. Eksploatację rozpoczęto dopiero w 1736 r. z inicjatywy mieszczanina wrocławskiego Samuela Jagwitza. Powstały 4 sztolnie, 4 szyby, płuczkownia i huta, ale działały tylko do 1740 r. Kolejną próbę podjęto w 1774 r.

Znana i działająca nieco dłużej kopalnia i huta Stilles Glück (Ciche Szczęście) została założona w 1865 r. Wybierkę mocno spękanej skały prowadzono ręcznie, bez kruszenia ogniem lub materiałami wybuchowymi, uzyskując rocznie 3,5-10 tys. ton rudy. Wydobyte margle zmieszane ze słowackim pirytem poddawano topieniu w piecach opalanych koksem. Powstawał tzw. kamień miedziowy (mieszanina siarczków miedzi i żelaza), zawierający ok. 47% miedzi, który sprzedawano do dalszej przeróbki hutom w Saksonii i Anglii (łącznie w latach 1866-78: 1493 tony). Pierwsze 3 piece (o wys. 4,6 m) zbudowano tu 1866 r., w 1872 r. zastąpiono je większymi (ok. 11 m) i nowocześniejszymi. Były wyposażone w dmuchawy, napędzane maszyną parową i posiadały wodne chłodzenie. Koło leśniczówki stoi piec podwójny (w 1993 r. wyremontowany, częściowo rekonstruowany i przystosowany do zwiedzania staraniem Muzeum Miedzi w Legnicy), kilkaset metrów na południe od niego – dwa zrujnowane piece pojedyncze (kolejne są w górnej części doliny Prusickiego Potoku). W 1883 r. na skutek spadku cen miedzi kopalnię i hutę zamknięto, piece służyły później jako wapienniki. Zachowało się wiele reliktów obu dawnych zakładów – hałdy, wykopy, niewielkie odkrywki, leje po szybach, wejścia do zawalonych sztolni, skupisko żużlu i korpusy pieców.

Przy zrekonstruowanych piecach funkcjonuje skansen górniczo-hutniczy (wolno dostępny), zaczyna się tu ścieżka dydaktyczna „Synklina Leszczyny” (3,5 km, 17 tablic informacyjnych). Są tu także pamiątki po kopalni Lena, działającej od 1935 do 1974 r. i innych zakładach Starego Zagłębia.

W pierwszy weekend wakacji odbywają się tu Dymarki Kaczawskie – impreza rekreacyjna, nawiązująca do tradycji górnictwa i hutnictwa miedzi.

Źródła:

  • Dziekoński Tadeusz, Dawne górnictwo i hutnictwo rud miedzi na ziemiach polskich, Szkice Legnickie II (1965).

  • Dziekoński Tadeusz, Wydobywanie i metalurgia kruszców na Dolnym Śląsku od XIII do połowy XX w., Wrocław 1972.

  • Januszewski Stanisław, Piece hutnicze Leszczyny, [w:] Zabytki Przemysłu i techniki w Polsce, 6: Dzieła Techniki – dobra kultury, Wrocław 2002.

  • Maciejakowie Kinga i Krzysztof, Na tropach dawnego górnictwa Gór i Pogórza Kaczawskiego, Złotoryja 2006, s. 43-46.

  • Paździora Jan, Stare Zagłębie Miedziowe, Bolesławiec 2009.

Galeria