Tło historyczne
Wybierz obiekt:

Szlak Historycznych Parków i Ogrodów Borów Dolnośląskich – tło historyczne

Szlak przebiega przez pagórkowate tereny Pogórza Zachodniosudeckiego oraz przez mniej urozmaicone, silniej zalesione obszary Niziny Śląsko-Łużyckiej. Pod względem historycznym jest to wschodnia część Górnych Łużyc i zachodnie rejony Dolnego Śląska (dawne księstwo jaworskie i legnickie). Od XIV w. dzieje obu regionów biegły wspólnym torem w ramach Korony Królestwa Czech. Okres dynamicznego rozwoju przerwała tragiczna w skutkach wojna trzydziestoletnia (1618-1648). W 1635 r. Górne Łużyce zostały przez króla czeskiego Ferdynanda II zastawione książętom saskim Wettynom i coraz bardziej integrowały się z Saksonią. Sąsiedni Śląsk do zakończenia pierwszej wojny śląskiej w 1742 r. pozostawał częścią państwa czeskiego, potem przeszedł pod władanie brandenbursko-pruskich Hohenzollernów. Z tego okresu pochodzą najstarsze zachowane na opisywanym obszarze parki przypałacowe, zakładane w oparciu o geometryczny, regularny schemat. Założeniom o charakterze reprezentacyjnym towarzyszyły też ogrody użytkowe oraz oranżerie.

Za wspieranie Napoleona I w 1815 r. Saksonia poniosła straty terytorialne na rzecz triumfujących Prus, w wyniku czego wschodnia część Górnych Łużyc z Lubaniem i Zgorzelcem została przyłączona do Prowincji Śląskiej w ramach królestwa Prus (od 1871 r. – Cesarstwa Niemieckiego). W tym okresie, na fali romantyzmu i mody przeniesionej z Anglii, zakładano niewielkie na ogół krajobrazowe parki przy rezydencjach. Z czasem, w ciągu XIX w. często powiększano je, adaptując łąki i lasy oraz tworząc polany i osie widokowe, integrujące parki z coraz bardziej w tej dobie docenianym krajobrazem. Przebudowywane w duchu klasycyzmu lub historyzmu wiejskie rezydencje przeważnie otaczane były parkami krajobrazowymi. Parki zakładano także w miastach albo pozbywających się dawnych fortyfikacji, albo też adaptujących tereny dawniej niezagospodarowane. Założenia te z czasem nabierały charakteru „salonu” danego ośrodka miejskiego, nasycano je pomnikami, reprezentacyjnymi budowlami, obiektami rekreacyjnymi. Podziwiano nie tylko sylwetki historycznych centrów miast, ale i fascynującą w tej dobie architekturę przemysłową, z którą parki miejskie często sąsiadowały. Od początku XX w. upowszechniała się nie tylko idea „miast-ogrodów” – nie tyle miast, co utopionych w zieleni osiedli – ale i przecinania stref zamieszkałych pasami zieleni („przezielenianie”).

 Po 1945 r., gdy opisywany obszar wszedł w skład uzależnionego od ZSRR państwa polskiego, Bory Dolnośląskie (w istocie w większości leżące na terenie Łużyc) stały się w znacznej mierze ogromnym poligonem wojskowym, użytkowanym przeważnie przez wojska ZSRR. W tym czasie doprowadzono do degradacji większość zabytków, w tym zwłaszcza pałaców i przypałacowych parków. Prywatyzowane w ostatnich latach, coraz częściej odzyskują coś z dawnego blasku. Samorządowe władze miast coraz większą dbałością otaczają też miejskie parki. Krajobraz kulturowy tego obszaru został jednak po 1945 r. w znacznej mierze bezpowrotnie stracony.