Tło historyczne
Wybierz obiekt:

Szlak Cysterski - tło historyczne szlaku

Szlak cysterski łączy najważniejsze miejsca związane z działalnością zakonu na Dolnym Śląsku. Wybór tej trasy będzie doskonałą okazją do zapoznania się z dziedzictwem kulturowym, który pozostawili nam cystersi. Mnisi tego zakonu uznawani są za pionierów nowoczesnego rolnictwa, posłuszni wobec ewangelicznego wezwania „czyńcie ziemię sobie poddaną” oraz postępujący w myśl zasady „módl się i pracuj”, uświęcili pracę fizyczną. Wykorzystując bogactwo złóż naturalnych, założyli na Śląsku ok. 30 hut żelaza i zakładów metalurgicznych, a także huty szkła, kopalnie węgla, soli, srebra i złota. Rozwinęli też wiele działów rzemiosła. Z czasem, poprzez handel, ale też i drogą książęcych darowizn, posiedli olbrzymie majątki ziemskie. Powstałe przy udziale cystersów miasta i wsie rozwijały się gospodarczo i kulturowo.

W opactwach zajmowano się piśmiennictwem, tworzono tu dzieła o fundamentalnym znaczeniu dla polskiej kultury, m.in. Księgę Henrykowską. Z gromadzonych przez wieki manuskryptów powstawały potężne księgozbiory. Cystersi zajmowali się też edukacją, prowadząc szkoły, oraz czynnie uczestniczyli w życiu publicznym jako dyplomaci i uczeni.

Mnisi wznosili proste i surowe w formie budowle. Według podstawowego założenia kościół klasztorny zbudowany był na planie krzyża, do którego od południa lub północy przylegał czworobok budynku klasztornego z wirydarzem – wewnętrznym dziedzińcem z ogrodem. Ta architektura przetrwała do epoki baroku - wówczas dokonano największych zmian wyglądu lub całkowitej przebudowy cysterskich opactw. Istniejące, skromniejsze budowle ustąpiły miejsca monumentalnym założeniom.

W kościołach i klasztorach opackich na Dolnym Śląsku wybitna architektura doskonale harmonizuje z rzeźbą i malarstwem sakralnym, znajdują się tu wspaniałe - głównie barokowe – wnętrza oraz wysokiej klasy dzieła sztuki. Świątynie zdobi wybitna twórczość m.in. Michaela Willmanna, nazywanego „Śląskim Apellesem”.

Na przestrzeni wieków, w wyniku licznych wojen, najazdów, grabieży czy epidemii, cystersi wielokrotnie byli zmuszani do odbudowy życia klasztornego. Do roku 1810, do ogłoszenia przez króla Fryderyka Wilhelma III edyktu o sekularyzacji, kiedy to majątek cystersów na Śląsku przejęło państwo. Sprzedano wtedy cenne wyposażenie klasztorów i kościołów, zaś biblioteczne zbiory uległy rozproszeniu. Datę tę uznaje się za schyłek okresu świetności cystersów w Prusach.